NOWE ŻYCIE KORONKI

Międzynarodowe Targi Sztuki Ludowej od lat 70-tych XX wieku (z kilkuletnią przerwą) co roku goszczą w sierpniu na krakowskim Rynku Głównym. Wymyślone w celu zaprezentowania szerszej publiczności ogromu bogactwa i różnorodności kultury ludowej, zarówno polskiej, jak i zagranicznej, błyskawicznie zyskała niesamowitą popularność wśród mieszkańców miasta i turystów. Stając się największą i najpełniejszą prezentacją polskiej sztuki ludowej oraz rękodzieła artystycznego w Europie Środkowo Wschodniej, stwarzając tym samym warunki do ratowania tradycyjnego rzemiosła i twórczości ludowej oraz promocji szeroko pojętego folkloru. Jednocześnie będąc szansą promocji Krakowa i całej Małopolski jako regionu, poprzez stworzenie odpowiednio atrakcyjnej formuły całego wydarzenia, prezentacji twórców ludowych, ich dzieł, warsztatów artystycznych, zespołów folklorystycznych na krakowskim Rynku Głównym, w otoczeniu historycznych symboli i w obecności licznej rzeszy zainteresowanych.

Wystawa „Nowe Życie Koronki” jest kontynuacją i kolejnym wariantem projektu autorstwa Anny Weroniki Zięciak i Mirosława Bacy o tytule „Nowe Życie Starych Domów” zrealizowanego w latach 2024 i 2025 przez Fundację Fort Kosocice  o szacunkowej liczbie 50 tysięcy odbiorców każdego roku.

Wielkoformatowe obiekty, kompozycje zbudowane z drewnianych konstrukcyjnych elementów pozyskanych z rozbiórki starych budynków są fundamentem dla dwuwymiarowych prac ceramicznych o tematyce ludowej i stworzonych specjalnie na potrzeby wystawy. W ramach pozyskiwania materiału organizator ma możliwość pozyskania na korzystnych warunkach materiału w postaci drewnianych bali będących zachowaną konstrukcją rozebranej w 2001 r. Fabryki Maszyn i Odlewarni Marcina Peterseima w Krakowie oraz ogromne drewniane ramy okienne zachowane po przebudowie budynku Operetki w Krakowie.

Dwustronne panele ceramiczne wypełniające ramy okienne to przetransmitowane w glinie wzory z koronek stworzonych specjalnie na potrzeby projektu przez twórczynie ze Stowarzyszenia Koronczarek Ziemi Krakowskiej. Dwie techniki dziedzictwa (koronczarstwo i ceramika) spotykają się w jednej odsłonie. Koncepcja transferu i odwzorowania koronki klockowej w trwałym materiale ceramicznym to artystyczna wizja oraz atrakcyjna i oryginalna forma dialogu i upowszechniania wiedzy o dziedzictwie kulturowym. Artystka Anna Weronika Zięciak od lat wykonuje prace w tej technice a proponowany projekt staje się rozwinięciem na wielką skalę jej koncepcji „ratowania rękodzielnictwa” i manifestem dla ocalenia tradycji ludowej jako ogniwa dziedzictwa narodowego. Projekt wystawy zakłada realizację dwustronnych paneli (dzieła z ceramiki i koronki) zamontowanych w ramach okiennych będących elementem kompozycji drewnianych konstrukcji.

Czynny udział Depozytariuszek jako współtwórczyń w promocji i we wszystkich etapach realizacji wystawy. W czasie trwania Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej Depozytariuszki ze Stowarzyszenia Koronczarek Ziemi Krakowskiej biorą czynny udział w warsztatach i pokazach techniki koronki klockowej. W przeznaczonym na ten cel stoisku prezentują swoje prace. Czynna obecność Depozytariuszek na wydarzeniach powiązanych z wystawą „Nowe Życie Koronki” to nierozerwalny składnik projektu, czynnik podkreślający autentyczność przedsięwzięcia. Wystawa inicjuje transformacje spuścizny kultur tradycyjnych angażując Depozytariuszki do uczestnictwa w projekcie nowoczesnym i interdyscyplinarnym. Jednym z kluczowych wymiarów projektu jest zainicjowanie nowatorskiej, inkluzywnej i interdyscyplinarnej współpracy artystycznej na rzecz ochrony rzemieślniczych i rękodzielniczych praktyk dziedzictwa niematerialnego poprzez współpracę artystów współczesnych z depozytariuszami regionalnego dziedzictwa niematerialnego.

Wystawa jako komponent i promocja jubileuszowych 50. Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej osadzona w sercu miasta wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to ukłon dla tradycji, refleksja nad przeszłością, wezwanie do defensywy. Nowoczesna konwencja ingerencji w przestrzeń miasta w zestawie ze sztuką ludową (reprezentowaną przez tradycję wpisaną na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego), recyrkulacja materiału jako dźwignia inspiracji artystycznej, nowoczesna maniera w pakiecie z folklorem to postulat do podjęcia z nim dialogu, jego prewencji drogą transformacji, pobudka do międzygeneracyjnego i międzyśrodowiskowego repozytoria dla dziedzictwa materialnego jak i niematerialnego. Konfiguracja tradycyjnej sztuki ludowej ze współczesnym myśleniem ekologicznym to zwrócenie uwagi na problem bezrefleksyjnego niszczenia pozostałości tradycyjnej polskiej zabudowy drewnianej i zastępowanie ich nowymi budynkami w pogoni za nowoczesnością i komfortem.

Wiodącym celem projektu jest popularyzacja, redefinicja i reinterpretacja unikalnych i żywych praktyk lokalnego dziedzictwa w postaci ceramiki o motywach sztuki ludowej i koronczarstwa oraz zwrócenie uwagi na tradycyjne i zanikające elementy, tracone formy budownictwa w ramach modernizacji, zanikające rzemiosło artystyczne.

Wystawa staje się propozycją „ratowania” materiału i nadania mu artystycznego wymiaru. Popularyzacja sztuki ludowej w połączeniu z aspektami ekologicznymi jak powtórne wykorzystanie materiału to ważny faktor proponowanego zamierzenia artystycznego. Atrakcyjny w przekazie projekt artystyczny to spotkanie, symbioza ale i konfrontacja dwóch praktyk niematerialnego dziedzictwa tj. technik rękodzielniczych i rzemieślniczych jakimi są ceramika i koronka klockowa. Instalacja artystyczna łącząca ceramikę artystyczną z koronczarstwem jest formą upowszechniania różnych praktyk oraz wiedzy na temat niematerialnego dziedzictwa kulturowego, rzemiosła artystycznego, twórczości ludowej. Koronka klockowa uwieczniona w ceramice oraz wykorzystanie drewnianych elementów architektury ludowej to propozycja nie tylko nadania nowego formatu, nowych form wyrazu artystycznego i kulturowego ale również podjęcie dialogu przeszłości z teraźniejszością dla przyszłości. Działanie poprzez bezpośrednią współpracę artystów współczesnych z twórczyniami ludowymi, dokumentowanie i archiwizowanie materialnych i niematerialnych przejawów kultur tradycyjnych, tworzenie metod i narzędzi służących ich ochronie i upowszechnianiu.

Szczegółowym celem zadania staje się ochrona i zachowanie dziedzictwa kultury ludowej i tradycyjnej. Zaproszenie do projektu koronczarek ze Stowarzyszenia Koronczarek Ziemi Krakowskiej oraz propozycja stworzenia wielkoformatowych prac, transmisja koronki do nowej techniki i prezentacja w nietypowej formie i scenerii to przedsięwzięcie inicjujące transformacje praktyk niematerialnego dziedzictwa kulturowego i poszczególnych ich elementów wiążąc je ze współczesnymi kontekstami ich występowania. Krakowska Koronka Klockowa została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego (KLNDK 18 (2016)).

Projekt jest propozycją modelu ochrony oraz twórczego inspirowania się elementami kultur tradycyjnych zarówno w wymiarze materialnym jak i niematerialnym. Wsparcie twórców ludowych, Depozytariuszek wiedzy kultury tradycyjnej w formie współpracy pomiędzy twórcami współczesnymi a twórczyniami ludowymi zakładający dialogiczność, synergię i przede wszystkim partnerstwo to klucz dla ochrony i zachowania tradycji.

Galeria